Chapter+3+-+Politics

=บทที่ 3=

ความเสมอภาค
ความเสมอภาค หรือความเท่าเทียมกันมีหลายมิติ คนเราอาจจะไม่เท่ากันในบางแง่ แต่เท่ากันกับคนอื่นๆในอีกแง่ก็ได้ เช่นเราไม่คิดว่าผู้หญิงต้องแข็งแรงเท่ากับผู้ชาย ดังนั้นการทำให้ผู้ชายกับผู้หญิงเท่าเทียมกันโดยให้ทำงานหนักเท่ากันจึงไม่ถูกต้อง ในแง่นี้ ความเท่าเทียมกันต้องขึ้นอยู่กับความแตกต่างที่เป็นพื้นฐานของแต่ละคนด้วย ความเท่าเทียมกันมีความสำคัญมากต่อการเข้าใจเรื่องความยุติธรรม ความยุติธรรมก็ได้แก่ความถูกต้องของการที่คนที่เท่ากันได้รับการปฏิบัติอย่างเท่าเทียมกัน และคนที่ไม่เท่ากันได้รับการปฏิบัติที่เหมาะสมแก่ความไม่เท่ากันนั้น เช่น ผู้ชายกับผู้หญิงเท่าเทียมกันเรื่องสิทธิ ดังนั้นทั้งสองเพศมีสิทธิเช่นสิทธิเลือกตั้งทั้งคู่ (ตามรัฐธรรมนูญไทย) แต่ไม่เท่ากันในเรื่องสรีระ ดังนั้นจะให้เกิดความเท่าเทียมกันโดยไม่มีการแยกห้องน้ำผู้ชายกับผู้หญิง ก็ไม่ถูกต้อง

//ความเสมอภาคทางเศรษฐกิจ// หมายถึงความเท่าเทียมกันในเรื่องรายได้ เรื่องนี้หลายๆคนติดใจ ความไม่ยุติธรรมในสังคมที่เห็นได้ชัดก็คือเรื่องนี้ ทำไมบางคนถึงรวย บางคนถึงจน? นักปรัชญาบางฝ่ายเช่น ชาว "เสมอภาคนิยม" (egalitarian) เชื่อว่าสถานการณ์เช่นนี้ไม่ถูกต้องและผิดจริยธรรม ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของรัฐที่จะต้องจัดการให้เกิดความเสมอภาคทางเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นความเสมอภาคในด้านผลลัพธ์ กล่าวคือ ทำยังไงก็ได้ให้แต่ละคนลงเอยด้วยการมีทรัพย์สินกับรายได้เท่ากัน อย่างไรก็ตาม นักปรัชญาหลายคนเชื่อว่าการทำเช่นนี้ไม่ยุติธรรม เพราะบางคนอาจหารายได้เก่งกว่าคนอื่น และการบังคับให้ผลลัพธ์ออกมาเท่ากันเป็นการริดรอนเสรีภาพ นักปรัชญาที่เน้นเรื่องเสรีภาพของปัจเจกบุคคลเรียกว่า ชาว "เสรีนิยม" (liberal) ดังนั้นจึงมีแนวคิดเกี่ยวกับความเสมอภาคทางเศรษฐกิจสองแบบ แบบแรกคือเน้นที่ความเท่าเทียมกันของผลลัพธ์ คือให้ทุกคนลงเอยแล้วมีรายได้กับทรัพย์สินเท่ากัน อีกแบบหนึ่งคือเน้นที่ความเสมอภาคทางโอกาส หมายความว่าให้โอกาสแก่ทุกคนเท่าเทียมกัน ใครเก่งกว่าก็หาได้มากกว่า ใครเก่งน้อยหรือขี้เกียจก็หาได้น้อยกว่า ผลลัพธ์แตกต่างกันอยู่แล้วโดยธรรมชาติ สิ่งที่เท่ากันได้แก่แต่ละคนได้รับโอกาสในการแข่งขันเท่าเทียมกัน


 * นิสิตจะวิพากษ์วิจารณ์แนวคิดทั้งสองนี้ว่าอย่างไร?

//ความเสมอภาคของโอกาส// เรื่องนี้พูดได้บ้างแล้ว เราจะเข้าใจเรื่องนี้ดีขึ้นถ้าเรามองว่า การไม่มีความเสมอภาคด้านนี้เป็นอย่างไร เมืองไทยสมัยก่อนไม่มีความเสมอภาคด้านนี้ ลูกหลานของคนชั้นสูง เช่นขุนนาง เจ้านาย มีโอกาสมากกว่าลูกชาวไร่ชาวนา เช่น ลูกขุนนางได้เรียนหนังสือ ได้มีโอกาสเข้ารับราชการ ฯลฯ แต่เมื่อสังคมเปลี่ยนไป สังคมพยายามจะให้เกิดความเสมอภาคด้านนี้ ตัวอย่างเช่นการสอบเข้ามหาวิทยาลัย ทุกคนมีสิทธิเข้าสอบ ไม่ว่ารวยหรือจน ไม่ว่าพ่อแม่จะเป็นคนชั้นไหน นี่คือเรื่องความเสมอภาคของโอกาส


 * แต่ปัญหาก็คือว่า การสอบเข้ามหาวิทยาลัยแท้จริงแล้วเป็นการแสดงความเสมอภาคของโอกาสจริงหรือไม่ ลูกหลานชาวรากหญ้าในชนบทมี "โอกาส" ในการเข้าเรียนมหาวิทยาลัยอย่างจุฬาจริงหรือไม่? เพราะเหตุใด?

//ความเสมอภาคทางการเมือง// ความเสมอภาคของโอกาสมักมาคู่กับความเสมอภาคทางการเมือง ซึ่งก็คือการที่แต่ละคนมีสิทธิเท่ากันในการปกครองประเทศ การไม่มีความเท่าเทียมกันทางการเมืองก็จะหมายความว่า คนบางคนเท่านั้นที่มีสิทธิปกครองประเทศ คนอื่นๆไม่มีสิทธิ เป็นได้แต่ผู้ถูกปกครองอย่างเดียว ประเทศไทยเราบอกกันว่าผู้คนมีความเสมอภาคทางการเมืองในแง่นี้

ประชาธิปไตย
ความเสมอภาคทางการเมืองกับประชาธิปไตยต้องไปคู่กันเสมอ ประชาธิปไตยได้แก่ระบอบการปกครองที่ให้คนทั้งหมดปกครองตนเอง แตกต่างจากราชาธิปไตย ตรงที่อย่างหลังเป็นการปกครองโดยคนๆเดียว และก็แตกต่างจากคณาธิปไตยตรงที่คณาธิปไตยเป็นการปกครองโดยคณะบุคคล ซึ่งคณะดังกล่าวนี้ผูกขาดอำนาจการปกครองอยู่แต่ฝ่ายเดียว ประชาธิปไตยแบ่งออกเป็นสองแบบคือ ประชาธิปไตยทางตรง (direct democracy) กับทางอ้อมหรือแบบมีผู้แทน (representative democracy) อย่างแรกเป็นการปกครองที่พลเมืองทุกคนปกครองประเทศหรือรัฐของตนโดยตรง เช่นในเอเธนส์สมัยโบราณ พลเมืองทุกคน (ผู้ชายชาวเอเธนส์ ผู้หญิงไม่ได้เป็นพลเมือง ทาสกับชาวต่างชาติก็ไม่ใช่) ปกครองประเทศโดยตรง เรื่องราวต่างๆของรัฐจะตัดสินโดยการประชุมสภาพลเมือง ที่ทุกคนมาประชุมแล้วออกเสียงลงมติ เรื่องต่างๆเช่นตัดสินคดีความ ประกาศสงคราม เก็บภาษี ฯลฯ ตัดสินโดยสภาพลเมืองทั้งสิ้น อย่างไรก็ตามเมื่อบ้านเมืองใหญ๋โตขึ้น การให้พลเมืองทุกคนปกครองประเทศโดยตรงก็ทำไม่ได้ จึงต้องมีระบบเลือกผู้แทน มาทำงานแทนประชาชน ประเทศไทยกับประเทศประชาธิปไตยอื่นๆก็ใช้ระบอบนี้เกือบทั้งหมด จะมียกเว้นก็แต่บางมณฑลของประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ที่ยังใช้ระบบทางตรงอยู่ ซึ่งเป็นประเพณีที่มีมาแต่ดั้งเดิม ข้อดีของระบบทางตรงก็คือ ประชาชนปกครองตัวเองโดยตรง แต่ข้อเสียก็คือปฏิบัติไม่ได้ในประเทศใหญ่ๆ และประชาขนอาจถูกชักจูงใจได้ง่าย ซึ่งก็เป็นเรื่องที่เคยเกิดขึ้นในเอเธนส์ ยังความสูญเสียอย่างใหญ่หลวง ส่วนข้อดีของระบบผู้แทนก็คือ ผู้แทนถือเป็น "มืออาชีพ" ในการใช้อำนาจอธิปไตยปกครองประเทศ มีเวลาทำเรื่องนี้อย่างเต็มที่ แต่ข้อเสียก็คือว่าการตัดสินใจของผู้แทนอาจไม่ตรงกับความต้องการของประชาชน

เสรีภาพ
เรื่องใหญ่อีกเรื่องคือเสรีภาพ เมื่อเราขาดเสรีภาพ เราก็จะไม่สามารถทำอะไรได้ ซึ่งเราเคยทำได้ตอนยังมีเสรีภาพ คนถูกขังคุกจะสูญเสียเสรีภาพ เช่นเสรีภาพในการเดินทาง ในการใช้ชีวิตแบบที่ต้องการ เป็นต้น เสรีภาพมีสองแบบ ได้แก่เสรีภาพทางบวก (positive freedom) กับเสรีภาพทางลบ (negative freedom) อย่างแรกเป็นเสรีภาพในการพัฒนาศักยภาพของตัวเองให้เป็นแบบที่ตัวเองควรจะเป็นมากที่สุด ตัวอย่างเช่นคนกินเหล้า เขาอาจจะบอกว่าเขามีเสรีภาพในการกินเหล้า เช่นไม่ได้ขโมยเงินใครไปซื้อ ฯลฯ แต่ตามหลักของเสรีภาพเชิงบวก คนกินเหล้าคนนี้ไม่มีเสรีภาพอย่างแท้จริง เพราะตกเป็นทาสน้ำเมา แต่เนื่องจากคนๆนี้มีเงินติดตัว เชาจึงมี "เสรีภาพเชิงลบ" ในการซื้อเหล้ามากิน เสรีภาพเชิงลบคือเสรีภาพที่เรามีเมื่อไม่มีใครหรืออะไรมาบังคับเรา ในแง่นี้คนติดเหล้าคนนี้ไม่มีเสรีภาพเชิงบวก แต่มีเสรีภาพเชิงลบ

การลงโทษ
เรื่องสำคัญอีกเรื่องในปรัชญาการเมืองคือการลงโทษ ปัญหาก็คือว่า รัฐลงโทษผู้ทำผิดกฎหมายไปเพื่ออะไร? คำตอบที่นักปรัชญาเสนอมามีดังนี้ ๑. **แก้แค้น (retribution)** - รัฐลงโทษไปเพื่อแก้แค้น ทำนองตาต่อตา ฟันต่อฟัน ปัญหาของการคิดแบบนี้ก็คือว่า การแก้แค้นลดปริมาณอาชญากรรมได้จริงหรือไม่? และรัฐทำไมต้องเป็นฝ่ายแก้แค้น? ๒. **ป้องปราม (deterrence)** - หมายความว่ารัฐลงโทษผู้ทำผิดไปเพื่อป้องปรามไม่ให้คนอื่นๆที่ยังไม่ได้ทำผิด ไม่ให้ทำผิดอีกเพราะกลัวจะถูกลงโทษ ปัญหาคือว่า ถ้ารัฐลงโทษคนบริสุทธิ์ แล้วเกิดผลดีคือคนอื่นๆหวาดกลัวไม่ทำผิดกฎหมายแบบนี้อีก แต่การลงโทษผู้บริสุทธิ์เป็นธรรมหรือไม่? ๓. **ปกป้องสังคม (protection of society)** - การคิดแบบนี้หมายความว่า รัฐลงโทษผู้ทำผิดกฎหมายไปเพื่อปกป้องสังคม ไม่ให้คนร้ายเหล่านี้มาทำความผิด ความเดือดร้อนให้แก่คนในสังคมอีก เช่นเอาเข้าคุก ปัญหาก็คือว่า คนทำอาชญากรรมหลายรายทำไปเพราะบันดาลโทสะชั่ววูบ โดยเนื้อแท้เขาไม่ใช่คนที่จะทำความผิดต่อเนื่อง การเอาคนแบบนี้มาขังคุกจึงไม่ได้เป็นการปกป้องสังคมแบบที่ว่าแต่ประการใด ๔. **ปรับปรุง (reform)** - หมายความว่าเป้าหมายของการลงโทษ คือทำให้ผู้ถูกลงโทษกลายเป็นคนดีของสังคมจากการลงโทษนั้น ปัญหาก็คือว่ามีหลายกรณีมากที่ลงโทษแล้ว ผู้รับโทษก็ออกมาเหมือนเดิม แถมเมื่อเข้าไปอยู่ในคุกก็ได้เรียนวิชาต่างๆทำให้เป็นโจรที่เก่งกว่าเดิม

"อารยะขัดขืน" (Civil Disobedience)
หมายถึงการตั้งใจฝ่าฝืนกฎหมายเพื่อเป้าหมายทางการเมือง เมื่อประชาชนเห็นว่าอำนาจของรัฐที่ปกครองอยู่ใช้ไปอย่างไม่ถูกต้อง ไม่ชอบธรรม ประชาชนก็อาจลุกขึ้นมาปฏิเสธอำนาจของรัฐนั้น ด้วยการตั้งใจฝ่าฝืนกฎหมาย ทำให้รัฐหมดความชอบธรรมที่จะปกครองต่อไป หรือในระดับที่แคบกว่าประชาชนอาจไม่เห็นด้วยกับนโยบายบางอย่างของรัฐ จึงใช้การตั้งใจฝ่าฝืนกฎหมายมาต่อสู้กับรัฐในแง่นี้ ปัญหาก็คือว่า เมื่อใดที่การทำอารยะขัดขืนเป็นสิ่งที่ถูกต้องชอบธรรม? เส้นแบ่งระหว่างอารยะขัดขืนกับสภาวะไร้ระเบียบไร้กฎหมายอยู่ที่ไหน? เรื่องนี้เป็นเรื่องสำคัญในปรัชญาการเมืองทั้งสิ้น