Chapter+5+-+Science

=บทที่ห้า=

วิทยาศาสตร์
บทนี้ว่าด้วยทรรศนะทางปรัชญาของวิทยาศาสตร์ ให้นิสิตดูสองบทแรกของหนังสือ "วิทยาศาสตร์ในสังคมและวัฒนธรรมไทย" ประกอบด้วย

วิธีการทางวิทยาศาสตร์
หลายคนเชื่อว่าวิธีการทางวิทยาศาสตร์เป็นเรื่องของการอ้างเหตุผลแบบอุปนัย (induction) คือการเราได้ข้อสรุปเกี่ยวกับวัตถุทั้งหมดจากการสังเกตวัตถุจำนวนหนึ่ง เช่นได้ข้อสรุปว่านกออกลูกเป็นไข่ จากการสังเกตนกจำนวนหนึ่ง แต่วิธีการอุปนัยมีปัญหา ดังจะได้พูดต่อไป ดังนั้นนักปรัชญาวิทยาศาสตร์จึงเสนอว่า แท้จริงแล้ววิธีการทางวิทยาศาสตร์น่าจะเดินตามทางที่คาร์ล ปอปเปอร์ (Karl Popper) ได้วางไว้ คือใช้วิธีสร้างสมมติฐานและอ้างเหตุผลแบบนิรนัย (hypothetico-deductive method) ตามวิธีนี้ เป้าหมายของการหาความรู้ทางวิทยาศาสตร์ไม่ใช่การสังเกตตัวอย่างจำนวนหนึ่ง แล้วสรุปว่าทั้งหมดเป็นอย่างไร แต่เป็นการสร้าง "สมมติฐาน" (hypothesis) เพื่ออธิบายปรากฏการณ์ และเมื่อสมมติฐานใดถูกหักล้าง เพราะไม่ตรงกับการสังเกต ก็ทิ้งไปแล้วตั้งสมมติฐานใหม่ขึ้นมาแทน อย่างไรก็ตาม มีบางครั้งที่นักวิทยาศาสตร์เห็นว่าสมมติฐานเก่าดีอยู่แล้ว และเมื่อสมมติฐานนี้ไม่ตรงกับข้อมูลหรือประสบการณ์ ก็คิดว่าน่าจะมีสมมติฐานอื่นมาอธิบายว่าเหตุใดจึงไม่ตรงกัน

วิธีการของปอปเปอร์นี้เรียกอีกอย่างว่า "วิธีพิสูจน์เท็จ" (falsification) หมายความว่าเราได้ความรู้วิทยาศาสตร์ไม่ใช่ด้วยการใช้วิธีอุปนัย แต่มาจากการตั้งสมมติฐาน แล้วดูว่าตรงกับข้อมูลประสบการณ์หรือไม่ การตั้งสมมติฐานเป็นเรื่องของจินตนาการ แต่ตั้งมาแล้วต้องพิสูจน์ได้ว่าตรงกับข้อเท็จจริงหรือไม่

ขอให้นิสิตอ่านบทที่หนึ่งและสองของหนังสือ "วิทยาศาสตร์ในสังคมและวัฒนธรรมไทย" ประกอบด้วยเพราะเกี่ยวกับเรื่องนี้โดยตรง

ปัญหาของวิธีการอุปนัย
เดวิด ฮิวม์ (David Hume) นักปรัชญาชาวสก๊อต เสนอว่าเราต้องมีทรรศนะแบบวิมตินิยมเกี่ยวกับอุปนัย เพราะเราไม่สามารถมีหลักฐานมารองรับข้อสรุปของอุปนัยได้เลย ตัวอย่างเช่น เราไม่มีทางแน่ใจได้ร้อยเปอร์เซนต์ว่าพรุ่งนี้พระอาทิตย์จะขึ้นหรือไม่ เพราะหลักฐานทั้งหมดที่เรามีมาจากอดีต คือพระอาทิตย์เคยขึ้นในอดีต ในวันที่ผ่านๆมา แต่เราไม่มีหลักฐานสนับสนุนว่าพรุ่งนี้พระอาทิตย์จะขึ้นหือไม่ เพราะพรุ่งนี้ยังมาไม่ถึง เรื่องอื่นๆก็เป็นแบบเดียวกัน ฮิวม์เลยสรุปว่าเราไม่สามารถเชื่ออุปนัยได้เต็มที่ได้เลย สามัญสำนึกบอกเราว่า มีสิ่งที่เรียกว่า "สาเหตุ" กับ "ผล" เช่นกินไขมันแล้วอ้วนหรือนอนดึกแล้วปวดหัว ฮิวม์จะบอกว่าที่เราคิดว่าเป็นสาเหตุกับผลนั้น เป็นเพียงความบังเอิญหรือความเคยชินที่เกิดจากการเห็นเหตุการณ์แบบเดียวกันซ้ำๆกันเท่านั้น ไม่ได้แปลว่ามัสาเหตุกับผลจริงๆ เราคิดว่าพรุ่งนี้พระอาทิตย์จะขึ้น เพราะในอดีตมันขึ้นมาตลอด แต่การขึ้นมาตลอดไม่ได้แปลว่าพรุ่งนี้จะต้องขึ้น

ด้วยเหตุนี้นักปรัชญาวิทยาศาสตร์จึงถือว่า วิธีการอุปนัยไม่ใช่วิธีการทางวิทยาศาสตร์ที่ถูกต้อง