Chapter+4+-+The+External+World

=บทที่สี่=

โลกภายนอก
ประเด็นหลักของบทนี้ได้แก่การรับรู้โลกภายนอก โลกที่เราเห็น ได้ยิน สัมผัส ฯลฯ เป็นอย่างที่เรารับรู้หรือไม่? ถ้าไม่ จะมีทางใดที่เราจะรับรู้โลกได้ตามความเป็นจริงได้หรือไม่? หรือไม่ได้เลย?

Common-sense Realism
ทรรศนะนี้เรียกว่า "สัจนิยมแบบสามัญสำนึก" หมายความว่าเป็นทรรศนะแบบทื่อๆตรงไปตรงมาของคนทั่วไป ที่คิดว่าสิ่งที่เห็นอย่างไร ความจริงก็เป็นอย่างนั้น แต่เมื่อเราวิเคราะห์ลงไปจะพบว่ามันไม่เป็นอย่างนั้นเสมอไป อย่างโต๊ะหนึ่งตัว ถ้าเรามองจากข้างบนลงมาตรงๆ จะเห็นเป็นสี่เหลื่ยมผืนผ้า แต่ถ้ามองจากข้างๆจะเห็นมันแบน ตกลงรูปร่างที่แท้จริงของโต๊ะเป็นอย่างไร? หรือการทดลองที่หลายคนเคยทำตอนชั้นมัธยม เอาถังมาสามใบ ใบแรกใส่น้ำร้อน อีกใบใส่น้ำเย็น แล้วอีกใบใส่น้ำอุณหภูมิห้อง เอามือสองข้างจุ่มในถังน้ำร้อนกับน้ำเย็นอย่างละข้าง แล้วก็เอามาจุ่มในน้ำอุณหภูมิห้อง จะพบว่ามือที่เคยอยู่น้ำร้อนจะรู้สึกเย็น ส่วนมือที่เคยอยู่น้ำเย็นจะรู้สึกอุ่น ตกลงน้ำถังนี้ร้อนหรือเย็น? จะเห็นได้ว่าไม่เสมอไปที่ "รับรู้อย่างไร จริงๆเป็นอย่างนั้น" ตัวอย่างอื่นๆก็มีเช่น เวลาแดดร้อนๆ เรานั่งรถอยู่บนถนนลาดยาง จะมองเห็นเหมือนมีน้ำอยู่ข้างหน้า แต่จริงๆไม่ใช่ ถ้าเห็นอะไรความจริงเป็นอย่างนั้น ก็จะต้องมีน้ำอยู่จริงๆ

วิมตินิยม (Skepticism)
ทรรศนะที่ตั้งท่าว่าจะไม่เชื่ออะไรไว้ก่อน หรือไม่เชื่ออะไรเลย เรียกว่า "วิมตินิยม" การที่เราไม่เชื่อประสาทสัมผัสก็แปลว่าเราเป็นวิมตินิยมในกรณีของการรับรู้ด้วยประสาทสัมผัส เรื่องวิมตินิยมตรงนี้เกี่ยวข้องกับเรื่อง Illustion Argument ได้แก่การอ้างเหตุผลที่เสนอว่า เราไม่สามารถไว้วางใจประสาทสัมผัสของเราได้ เพราะมันหลอกเราอยู่เรื่อง (เช่นเรื่องน้ำเย็นน้ำร้อน เรื่องถนนกลางแดด แล้วก็เรื่องอื่นๆ เช่นรางรถไฟบรรจบกัน ฯลฯ)

เรากำลังฝันอยู่หรือเปล่า?
ทรรศนะแบบวิมตินิยมที่สุดโต่งมากๆมาจากนักปรัชญาชาวฝรั่งเศสเรอเน เดส์การ์ตส์ (Rene Descartes) ซึ่งตั้งคำถามยอดฮิตว่า "รู้ได้อย่างไรว่าตอนนี้เราไม่ได้กำลังฝันไป?" คำตอบก็มีคนพยายามเสนอกันหลากหลาย แต่ก็โดนตีตกได้หมด เพราะไม่ว่าจะมาอย่างไร ก็เกิดขึ้นในฝันได้หมด (เช่นในเรื่อง Inception หรือเรื่อง The Matrix) ดังนั้นทรรศนะแบบที่ไม่เชื่อว่าสิ่งที่เห็นอยู่เป็นจริง เนื่องจากอาจจะฝันไปก็ได้ เป็นวิมตินิยม และเป็นวิมตินิยมที่แรงมากเพราะปฏิเสธทุกสิ่งทุกอย่างที่ประสาทสัมผัสรับรู้

(ในเรื่อง Inception มีความพยายามใช้ของเล็กๆเรียกว่า 'totem' เพื่อบอกเจ้าตัวว่าอยู่ในความฝันหรือเปล่า? นิสิตคิดว่าการใช้นี้ได้ผลมากน้อยเพียงใด?)

ภาพหลอน (Hallucination)
การที่เราอาจกำลังฝันอยู่ หรืออาจอยู่ในโลกที่มีเครื่องจักรควบคุมแบบในหนังเรื่อง The Matrix ทำให้เป็นไปได้ว่าสิ่งที่เราเห็นอยู่ตอนนี้อาจเป็น "ภาพหลอน" ทั้งหมดก็ได้ ภาพหลอนคือภาพของสิ่งที่ไม่มีจริง เช่นคนเมากัญชาแล้วมองเห็นช้างในห้อง ทั้งๆที่ในห้องไม่มีช้าง ช้างที่เขาเห็นเป็นภาพหลอน ภาพหลอนต่างจากภาพลวงตา (illusion) ตรงที่ภาพลวงตายังมีของจริงรองรับ เช่นเห็นว่ามีน้ำอยู่บนถนน ก็ยังมีถนนจริงๆ มีแดดจริงๆ แต่ภาพหลอนคือเห็นอะไรที่มันไม่มีจริงเลย เช่นเห็นผี หรือเห็นมนุษย์ต่างดาว

โลก Matrix จึงเป็น "ภาพหลอนร่วม" คือคนหลายๆคนอยู่ในภาพหลอนเดียวกัน (ปัญหา: โลกเรานี้เป็นภาพหลอนร่วมของเราทั้งหลายหรือเปล่า? รู้ได้อย่างไร?)

"ฉันคิด ฉันจึงมีอยู่"
เดส์การ์ตส์จึงเสนอว่า เนื่องจากประสาทสัมผัสเชื่อไม่ได้ และความทรงจำก็เชื่อไม่ได้เช่นกัน เพราะเรามีประสบการณ์เกี่ยวกับความทรงจำที่ผิดพลาดบ่อยๆ เดส์การ์ตส์เสนอว่า เป็นไปได้ที่จะมีปิศาจที่ตั้งใจมาหลอกเรา ทำให้เราคิดไปว่าโลกเป็นแบบนี้ทั้งๆที่จริงๆมันเป็นแบบอื่นๆ นอกจากนี้ก็อาจยังหลอกเราว่าคณิตศาสตร์เป็นแบบนั้นแบบนี้ ทั้งๆที่จริงๆเป็นอีกแบบ อย่างไรก็ตามเราเชื่อมันได้ว่ากระแสความคิดของเรามีอยู่จริง เพราะเรากำลังคิดอยู่ ดังนั้นเดส์การ์ตส์จึงเสนอประโยคอันมีชื่อเสียงของเขาคือ "ฉันคิด ฉันจึงมีอยู่" (I think therefore I am) ประโยคนี้เป็นจุดตั้งต้นของการพยายามหาความรู้ที่ไม่สามารถสงสัยได้

สัจนิยมตัวแทน
ปัญหาที่เกิดจากภาพหลอนหรือภาพลวงตาทำให้นักปรัชญาบางกลุ่มแก้ไขทรรศนะแบบสัจนิยมสามัญสำนึก ผลที่ได้คือ "สัจนิยมตัวแทน" (representative realism) แนวคิดหลักก็คือว่า สิ่งที่เรารับรู้โดยตรงไม่ใช่โลกภายนอก แต่เป็น *ตัวแทน* ของโลกภายนอกที่เกิดจากการที่ประสาทสัมผัสของเราได้รับข้อมูลมาจากโลกภายนอก ตัวแทนดังกล่าวนี้เรียกอีกอย่างว่า "ข้อมูลผัสสะ" เรารับรู้ตัวแทนโดยตรงแล้วก็อนุมานจากการรับรู้นี้ว่าโลกที่แท้จริงเป็นอย่างไร

คุณสมบัติปฐมภูมิกับทุติยภูมิ
เรื่องสัจนิยมตัวแทนมักจะพูดควบคู่กับเรื่องคุณสมบัติปฐมภูมิกับทุติยภูมิ (primary and secondary qualities) อย่างแรกได้แก่คุณสมบัติที่วัตถุมีแม้ไม่มีผู้รับรู้ เช่นรูปร่าง ขนาด ส่วนอย่างหลังได้แก่คุณสมบัติที่ขึ้นอยู่กับผู้รับรู้ เช่นสี เสียง ความอ่อนนุ่มเวลาสัมผัส ฯลฯ ตามแนวคิดนี้วัตถุในตัวเองมีแต่คุณสมบัติปฐมภูมิ แต่ไม่มีคุณสมบัติทุติยภูมิ เช่น ของอย่างหนึ่งถ้าไม่มีคนไปรับรู้มันเลย ก็ไม่มีสี เพราะสีเกิดขึ้นในใจ (ในสายตา) ของผู้รับรู้

(ปัญหาสำหรับนิสิต: ในป่าอันห่างไกลแห่งหนึ่ง มีต้นไม้ขนาดใหญ่ต้นหนึ่งล้มลง ในป่านั้นไม่มีคนอยู่เลยในระยะหลายร้อยกิโลเมตร ถามว่าเมื่อต้นไม้ต้นนี้ล้ม จะเกิดเสียงหรือไม่? เพราะเหตุใด?)

จิตนิยม (idealism)
ทรรศนะนี้ถือว่าสิ่งที่เป็น "ตัวแทน" หรือ "ข้อมูลผัสสะ" ตามที่สัจนิยมตัวแทนเสนอ เป็นทั้งหมดของความเป็นจริง กล่าวคือไม่มีอะไรอยู่นอกเหนือไปจากตัวแทนหรือข้อมูลผัสสะเหล่านี้ นักปรัชญาที่ถือทรรศนะนี้ เช่นจอร์จ บาร์คลีย์ กล่าวว่า "การมีอยู่คือการถูกรับรู้" (To be is to be perceived.) หมายความว่าสิ่งใดสิ่งหนึ่งจะมีอยู่ได้ ก็ต่อเมื่อมีผู้รับรู้สิ่งนั้น หากไม่มี สิ่งนั้นก็ไม่มีอยู่ ทรรศนะนี้ฟังดูแปลกประหลาด เพราะจะหมายความว่า ในเวลาที่เรามาเรียนที่มหาวิทยาลัย ตอนนี้บ้านเราหายไปแล้ว เพราะเราไม่ได้กำลับรับรู้บ้านหลังนี้อยู่ ทรรศนะนี้ขัดกับสามัญสำนึกมาก แต่ก็ยังมีนักปรัชญาบางกลุ่มที่สนับสนุนทรรศนะนี้

ปรากฎการณ์นิยม (phenomenalism)
ทรรศนะที่แตกตัวออกมาจากจิตนิยมแบบของบาร์คลีย์คือ "ปรากฏการณ์นิยม" ซึ่งแทนที่จะถือว่าสิ่งที่มีอยู่คือสิ่งที่ถูกรับรู้ กลับถือว่าสิ่งที่มีอยู่ได้แก่สิ่งที่ "อาจถูกรับรู้ได้" ซึ่งทำให้ขอบเขตของสิ่งที่มีอยู่กว้างขึ้นอีกมาก ตอนนี้บ้านของเรายังมีอยู่ เพราะบ้านของเรา "อาจถูกรับรู้ได้" เมื่อมีใครไปมอง แต่ทรรศนะนี้ก็ยังเป็นส่วนหนึ่งของจิตนิยมอยู่ดี

สัจนิยมเชิงสาเหตุ (causal realism)
ทรรศนะนี้ก็พัฒนามาจากสัจนิยมสามัญสำนึกกับสัจนิยมตัวแทน นักปรัชญาที่เสนอทรรศนะนี้ยังเชื่อมั่นว่าประสาทสัมผัสของเราสามารถรับรู้ความจริงภายนอกได้อยู่ แต่ปัญหาเรื่องภาพลวงตากับภาพหลอน ก็แก้โดยเสนอว่าการรับรู้ที่เกิดขึ้น เช่นเห็นว่าตอนนี้นิสิตกำลังนั่งอยู่ในห้อง เป็นผลจาก "สาเหตุ" ที่เป็นเรื่องกายภาพ เช่นแสงจากจอคอมพิวเตอร์มากระทบตานิสิต ทำให้ส่งสัญญาณไปสมอง สมองก็แปลออกมาเป็นภาพ ภาพที่เห็นตอนนี้มาจากสมอง แต่สมองไม่ได้ประดิษฐ์ขึ้นมาเอง (เราไม่ได้กำลังฝันอยู่) แต่ภาพที่เกิดขึ้นนี้เป็นผลเชิงกายภาพของข้อมูลที่วิ่งมากระทบตาเรา ด้วยวิธีนี้เราก็ยืนยันความมีอยู่ของสิ่งที่ตาเราเห็นได้