Chapter+6+-+Mind

=บทที่หก=

จิต
เรื่องจิตเป็นเรื่องสำคัญมากในปรัชญา ปัญหาคือว่าจิตของเราเป็นอะไรกันแน่ เราทุกคนรู้ตัวว่ามีจิต เพราะเราสามารถคิดได้ เข้าใจได้ รู้สึกได้ ในขณะที่สิ่งของอย่างเก้าอี้กับโต๊ะทำไม่ได้ แล้วเรายังสงสัยอยู่ว่าสัตว์มีความคิดหรือความรู้สึกแบบเดียวกับเราหรือเปล่า

ปัญหาจิตกับกาย
เป็นปัญหาพื้นฐานในปรัชญาปัญหาหนึ่ง จิตเป็นแบบเดียวกับกายหรือสสาร หรือว่าแยกต่างหากกัน? ทรรศนะที่บอกว่าเป็นหนึ่งเดียวกันเรียกว่า physicalism ส่วนทรรศนะที่บอกว่าแยกกันคือ dualism ภาษาไทยอาจแปล physicalism ว่า "กายภาพนิยม" และ dualism ว่า "ทวินิยม" นอกจากนี้ก็มีทรรศนะ "จิตนิยม" (idealism) ที่บอกว่าความเป็นจริงมีหนึ่งเดียวเช่นเดียวกับกายภาพนิยม เพียงแต่หนึ่งเดียวนั้นได้แก่จิตแทนที่จะเป็นสสาร

ซอมบี้
นักปรัชญาจิตชอบพูดถึงซอมบี้หรือผีดิบ ในที่นี้ได้แก่สิ่งมีชีวิตที่เหมือนคนเราทุกประการ พูดได้ เดินได้ ยิ้มได้ หัวเราะได้ ฯลฯ เพียงแต่เขาไม่มีจิต ปัญหาคือว่าซอมบี้แบบนี้มีได้หรือไม่? หรือว่าถ้ามีแล้วเขาก็คือคนธรรมดาๆคนหนึ่งเท่านั้น??

Type-Identity Theory
ทรรศนะนี้เป็น physicalism แบบหนึ่ง ความคิดถือว่าจิตกับการทำงานแบบหนึ่งของสมองเป็นสิ่งเดียวกัน เช่นเดียวกับน้ำกับ H2O เป็นสิ่งเดียวกัน เราใช้คำว่า "น้ำ" กับ "H2O" เรียกสิ่งเดียวกัน เราก็ใช้คำว่า "จิต" กับ "การทำงานตรงนั้นตรงนี้" ของสมองเรียกสิ่งเดียวกันด้วย เช่นเราถูกยุงกัดแล้วคัน ความคันเป็นการทำงานของสมองส่วนหนึ่ง ตั้งชื่อไว้ก่อนว่าส่วน T เรามีความรู้สึกได้แก่ตัวความคัน ซึ่งเป็นการทำงานของจิต เพราะจิตเป็นตัวที่รู้สึกคัน พวก physicalism ฝ่าย type-identity theory จะบอกว่าความคันที่ว่านี้ไม่มีอะไรมากไปกว่าการทำงานของสมองส่วน T เท่านั้น

Qualia
ปัญหาของการคิดแบบนี้ก็คือว่า มีความแตกต่างที่ดูเหมือนจะเข้ากันไม่ได้ระหว่างตัวความรู้สึกคัน กับการทำงานของสมองส่วน T เพราะความรู้สึกคันเราเป็นคนรู้สึก เรารู้สึกว่ามันคันอย่างไร อยากไปเกาอย่างไร มันเป็นความรู้สึกทางผิวหนังอย่างไร แต่การทำงานของสมองส่วน T เป็นอะไรที่เราก็รับรู้ได้ คนอื่นก็รับรู้ได้ เพราะมันอยู่ภายนอก ไม่เหมือนกับความคันที่มันอยู่ภายในเรา มีเรารับรู้ได้อยู่คนเดียว สิ่งที่เรารับรู้ได้คนเดียวแบบนี้เรียกว่า "qualia" การมี qualia เป็นเหตุผลสำคัญของฝ่ายทวินิยมที่ใช้วิพากษ์ฝ่ายกายภาพนิยม เพราะฝ่ายหลังอธิบายไม่ได้เลยว่า การทำงานของสมองกับ qualia มันเป็นสิ่งเดียวกันได้อย่างไร

Token-Identity Theory
เป็นทรรศนะของฝ่ายกายภาพนิยมอีกทรรศนะหนึ่ง คือแทนที่จะบอกว่าจิตได้แก่การทำงานของสมองส่วนนั้นส่วนนี้ ก็บอกว่า จิตกับการทำงานของสมองส่วนใดก็ได้ที่ทำงานแล้วให้จิตแบบนี้ เป็นหนึ่งเดียวกัน เช่นความคันไม่จำเป็นต้องเป็นหนึ่งเดียวกับการทำงานของสมองส่วน T เพราะในบางคนที่รู้สึกคันแต่สมองส่วนอื่น เช่นส่วน U ทำงาน นักปรัชญาฝ่าย token-identity theory ก็ถือได้ว่าการทำงานของสมองส่วน U ก็เป็นหนึ่งเดียวกับความคันด้วย ทรรศนะนี้เสนอขึ้นมาเพื่อแก้ไขปัญหาของ type-identity theory เนื่องจากถูกวิจารณ์ว่าเราจะแบ่งแยกการทำงานของสมองออกเป็นส่วนๆให้ตรงกับการทำงานของจิต เช่นคันแบบยุงกัด คันแบบมดกัด คันแบบโดยหมามุ่ย (ซึ่งเป็นความรู้สึกที่ต่างกัน) ได้อย่างไร ในคนๆหนึ่งสมองอาจทำงานแบบหนึ่งเวลาคัน แต่ไม่จำเป็นต้องทำงานแบบเดียวกันร้อยเปอร์เซนต์ในอีกคนหนึ่งที่คันเหมือนกัน หรือถ้าทำงานแบบเดียวกันร้อยเปอร์เซนต์ อาจให้ความรู้สึกอีกแบบในอีกคนก็ได้ ด้วยเหตุนี้นักปรัชญาบางฝ่ายเลยเสนอว่าน่าจะเป็น token-identity มากกว่า คือไม่ว่าสมองจะทำงานแบบไหน อย่างไร ถ้าให้ผลคือเกิดความคิดหรือความรู้สึกเดียวกัน (เช่นความคัน หรือความคิดว่า "ดอกกุหลาบมีสีแดง") ก็เป็นหนึ่งเดียวกันได้ แต่ปัญหาของทรรศนะ token-identity theory ก็คือว่า เมื่อทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างสมองกับจิตหลวมไปแบบนี้ ก็เลยดูไม่เป็น "กายภาพนิยม" ไป เพราะสมองจะทำงานอย่างไรก็ได้

พฤติกรรมนิยม (Behaviorism)
อีกทรรศนะหนึ่งที่พูดถึงกันมากในปรัชญาจิต ได้แก่ "พฤติกรรมนิยม" ซึ่งถือว่าจิตคือพฤติกรรมหรือการทำงานของร่างกายภายนอกเท่านั้น ทรรศนะนี้จะถือว่าจิตเป็นสิ่งไม่มีจริง ไม่เหมือนกับ physicalism ที่ถือว่าจิตมีจริง เพียงแต่จิตคือการทำงานของสมอง พฤติกรรมนิยมจะบอกว่าการมีจิตได้แก่การมีแนวโน้มจะมีพฤติกรรมอย่างนั้นอย่างนี้ เช่นความเจ็บ ได้แก่การมีพฤติกรรมร้อยโอยๆ นอนบิด ฯลฯ ดังนั้นใครที่มีพฤติกรรมแบบนี้ พฤติกรรมนิยมจะถือว่าเจ็บทั้งสิ้น ปัญหาของทรรศนะนี้ก็คือว่า ถ้าคนนึงร้องโอยๆ ลงไปนอนดิ้น ฯลฯ แต่ไม่เจ็บ เราจะรู้ได้อย่างไร

หน้าที่นิยม (Functionalism)
อีกทรรศนะหนึ่งได้แก่หน้าที่นิยม ซึ่งถือว่าจิตได้แก่การทำงานแบบนี้ของร่างกาย โดยที่ร่างกายไม่จำเป็นต้องเป็นสมองหรือร่างกายมนุษย์แบบเราๆ หน้าที่นิยมถือว่าจิตเป็นเหมือนซอฟท์แวร์ เนื่องจากเราสามารถย้ายซอฟท์แวร์จากฮาร์ดแวร์เครื่องหนึ่งไปยังอีกเครื่องหนึ่งได้ เราก็สามาาถย้ายจิตของเราได้แบบเดียวกัน ด้วยการดาวน์โหลดจิตของเราไปใส่ในเซอร์เวอร์ แล้วอัพขึ้นไปใส่ในสมองอันใหม่ในร่างกายร่างใหม่ เท่านี้เราก็จะย้าย "ตัวเรา" จากร่างหนึ่งไปยังอีกร่างหนึ่งได้ ความคิดแบบนี้เป็นพื้นฐานของหน้าที่นิยม นอกจากนี้ร่างที่จะย้ายไปไม่จำเป็นต้องเป็นร่างทำด้วยเนื้อหนังกระดูกก็ได แต่อัพซอฟท์แวร์ของจิตไปยังหุ่นที่ทำด้วยโลหะกับซิลิคอนก็ได้ หุ่นโลหะนี้ก็จะมีจิตแบบเดียวกับเราทั้งหมด ที่เป็นแบบนี้ก็เพราะหน้าที่นิยมถือว่า จิตคือการทำงานแบบเดียวกัน เหมือนกับชุดโปรแกรมในคอมพิวเตอร์ที่ทำงานแบบเดียวกันได้ในเครื่องฮาร์ดแวร์ต่างๆกัน